Bài giảng Giáo dục địa phương 10 - Chủ đề 4: Hải Phòng qua những trang thơ

 CHỦ ĐỀ 4 : 
HẢI PHÒNG QUA NHỮNG TRANG THƠ BẾN BÍNH- HẢI PHÒNG CẦU BÍNH- HẢI PHÒNG CẦU RÀO CŨ - HẢI PHÒNG CẦU RÀO 1 Cầu Đất- phố cầu Đất- Hải Phòng 
xưa và nay. PHỐ LẠC VIÊN- HẢI PHÒNG CÔNG VIÊN TAM BẠC HỒ TAM BẠC- HẢI PHÒNG Những chiếc giỏ xe chở đầy hoa phượng
Em chở mùa hè của tôi đi đâu. PHẦN I- ĐỌC
 1. Tìm hiểu chung
 a. Tác giả Hải Như:
- Ông sinh ngày 28/3/1923, mất ngày 30-6-2017.
- Quê ở làng Bái Dương, xã Nam Dương (Nam 
Trực, Nam Định).
- Ông viết và tham gia cách mạng từ rất sớm. Là 
thư ký tòa soạn báo Sông Lô - quân khu 10 Việt 
Bắc 1947. Năm 1948, ông tham gia Đại hội Văn 
nghệ Việt Nam lần thứ nhất, là một trong những 
nhà báo học lớp báo chí cách mạng đầu tiên 
Huỳnh Thúc Kháng tại Bờ Rạ (Thái Nguyên năm 
1948). Sau hòa bình lập lại 1954, ông phụ trách 
trang văn nghệ báo Cứu Quốc. Sau khi chuyển 
vào TP.HCM sau 1975, ông nguyên là Phó tổng 
thư ký tòa soạn báo Giác Ngộ. - Nhà thơ Hải Như là một gương mặt nổi bật của nền văn học 
Việt Nam. Ông sở hữu những bài thơ sâu sắc và đậm chất trữ 
tình mộc mạc. Những vần thơ của ông luôn biết cách đánh thức 
trái tim những bạn đọc yêu thơ. Ông là một nhà thơ yêu quê 
hương đất nước bởi những thi phẩm của ông đều ca ngợi Bác 
Hồ và vẻ đẹp quê hương đất nước.
 Ông cũng có trên 100 bài thơ được các 
 nhạc sĩ phổ nhạc, trong đó có những bài 
 được nhiều người biết.
 Tác phẩm:
 - Trái đất mai này còn lại tình yêu (NXB 
 Văn học, 1985)
 - Nỗi buồn hoa bất tử (NXB Lao động, 
 1994)
 - Thơ viết về Người b. Hoàn cảnh xuất xứ bài thơ và bài hát : Thành phố hoa phượng đỏ
 - Mùa hè năm 1970, vợ chồng nhà thơ Nga nổi tiếng Xi-mô-nốp 
 sang thăm Việt Nam, được ông Lê Văn Kỳ, Cục trưởng Cục 
 Đường biển mời tham quan Hải Phòng và ngành đường biển. 
 Cùng đi có nhà thơ Huy Cận, các nhạc sĩ Phạm Tuyên, Hồ Bắc, 
 Hoàng Vân và nhà thơ Hải Như Đi giữa thành phố Cảng rực 
 rỡ hoa phượng đỏ trong những ngày cả nước sôi động cùng 
 miền Nam đánh Mỹ, Hải Như xuất thần viết lên bài thơ “Thành 
 phố Hoa phượng đỏ”. - Năm 2000, nhân dịp tròn 30 năm ngày bài hát “Thành phố Hoa 
Phượng đỏ” ra đời, nhà thơ Hải Như (khi đó sống ở Tp. Hồ Chí 
Minh) nhận lời mời của UBND thành phố Hải Phòng đã ra làm 
khách của thành phố Cảng. Ông tha thẩn thăm lại các địa danh nổi 
tiếng đã đi vào bài hát: Bến Bính, Nhà máy xi-măng, cầu Rào, 
sông Lấp. Sông Lấp khi đó đã được cải tạo thành hồ Tam Bạc 
nước xanh ngăn ngắt nằm giữa khu trung tâm thành phố đông đúc, 
náo nhiệt. Cảm xúc dạt dào từ ca từ “Những bến Bính, xi măng, 
cầu Rào, cầu Đất, Lạc Viên. Những cái tên nghe chẳng thơ đâu, 
nhưng với ta vô cùng thân thuộc ” khiến nhà thơ bồi hồi kể lại 
cho phóng viên nghe lai lịch bài hát. - Hồi ấy, sự phân biệt trong quan niệm văn nghệ địa phương và 
văn nghệ Trung ương là rất lớn. Muốn phá bỏ khoảng cách đó, 
Hải Như nhờ Hội Âm nhạc Việt Nam và Sở Văn hóa – Thông 
tin thành phố Hải Phòng mời một nhạc sĩ địa phương chưa mấy 
tên tuổi cộng tác với mình để phổ nhạc cho lời thơ. Được Hội và 
Sở giới thiệu, ông yên tâm giao bài thơ của mình cho nhạc sĩ 
Lương Vĩnh, một nhạc sĩ thuộc Đoàn Ca-Múa-Nhạc Trung ương 
đang đi thực tế sáng tác ở Hải Phòng. Và 3 tháng sau, bài hát 
“Thành phố Hoa phượng đỏ” đã được biểu diễn lần đầu tiên tại 
trụ sở Đoàn Ca múa Hải Phòng ở Phố Ga (nay là phố Lương 
Khánh Thiện). Người hát là Lương Vĩnh với cây ghi-ta gỗ, khán 
giả là nhà thơ Hải Như, nhạc sĩ Lê Yên và chị Ngọc – diễn viên 
múa, vợ nhạc sĩ Lương Vĩnh. 2. Đọc hiểu văn bản: 2. Đọc hiểu văn bản:
a. Nhan đề bài thơ:
- Nhan đề làm nổi bật nét đặc trưng của thành phố Hải Phòng: 
Hoa phượng được trồng nhiều ở Hải Phòng, hầu khắp các con 
đường, vào mùa hè ( tháng năm) nở rực cả thành phố. Vì vậy 
nhân dân còn gọi thành phố Hải Phòng là thành phố hoa 
phượng đỏ 
 “ Tháng năm rợp trời hoa phượng đỏ”
 “Ơi thành phố tháng năm hoa phượng đỏ quê hương” b. Cảm xúc của nhân vật trữ tình:
- Thán từ : Ôi, hỡi, ơi-> tình cảm chân thành, tha thiết, xúc động, 
tự hào mãnh liệt đối với thành phố thân yêu.
- Động từ: Yêu ( điệp lại); từ láy: thân thiết, tính từ “ tự hào”-> cụ 
thể hóa tình cảm của nhân vật trữ tình. Thể hiện rõ tình yêu, sự gắn 
bó máu thịt, thân thương và niềm tự hào dâng trào trong trái tim 
của nhân vật trữ tình dành cho thành phố HP.
- Cách gọi: Quê hương, quê ta ( lặp lại nhiều lần)-> thể hiện rõ tình 
cảm của người con sinh ra từ thành phố, có sự gắn bó thân tình từ 
rất lâu.
- Hình ảnh: Thành phố quê hương, thành phố biển quê ta, so sánh : 
như yêu chính người thương yêu nhất”, ta mang Người trong giữa 
tim ta-> càng khẳng định sự gắn bó máu thịt, tình yêu chân thành 
tha thiết, mãnh liệt, trước sau như một của nhân vật trữ tình đối 
với Hải Phòng. c. Biện pháp điệp ngữ ở khổ 1 
- Những hẹn hò , những con đường ., những bến Bính ., 
những cái tên -> Điệp ngữ kết hợp liệt kê như giới thiệu không 
hết những địa danh gắn liền với mảnh đất Hải Phòng. Những cái 
tên mộc mạc “ chẳng thơ” nhưng lại là nét riêng biệt “ không lẫn” 
của quê hương. Nhịp thơ dồn dập với câu thơ dài-> Thể hiện sự 
hiểu biết, sự gắn bó, niềm tự hào của nhà thơ với thành phố Hải 
Phòng d. Tám câu cuối bài thơ
- Thành phố biển lam lũ nhưng sống có chiều sâu : Hải Phòng 
còn gọi là thành phố biển ( đặc trưng của Hải Phòng). Con 
người Hải Phòng dù cuộc sống mưu sinh khó khăn vất vả 
nhưng sáng ngời vẻ đẹp tâm hồn ( giàu tình nghĩa, giàu tình 
yêu thương )
- Hải Phòng đó hiên ngang chỉ biết ngẩng đầu quê hương ta 
kiên cường -> phẩm chất đẹp của con người HP trong đấu 
tranh ( hiên ngang, kiên cường, không chịu khuất phục trước 
kẻ thù).
- Thành phố còn bé nhỏ- hình dung thấy tráng lệ, rộng dài- 
sánh vai cùng sài Gòn, Đà Nẵng -> Niềm tin vào tương lai tươi 
đẹp, sự phát triển lớn mạnh của thành phố, vị thế vững chãi của 
thành phố.
- Từ “ Người” viết hoa chỉ thành phố HP: Thể hiện sự trân 
trọng, thành kính, ngợi ca. Thể hiện tình yêu cao đẹp của tác 
giả đối với HP.