Bài giảng Ngữ văn 10 (Cánh diều) - Chuyên đề 1: Tập nghiên cứu và viết Báo cáo về 1 vấn đề văn học dân gian

 CHUYÊN ĐỀ 1:
TẬP NGHIÊN CỨU VÀ VIẾT BÁO CÁO VỀ 
 MỘT VẤN ĐỀ VĂN HỌC DÂN GIAN KHỞI 
ĐỘNG HÌNH THÀNH 
 KIẾN THỨC YÊU CẦU VÀ CÁCH THỨC NGHIÊN CỨU MỘT VẤN ĐỀ VĂN 
 I
 HỌC DÂN GIAN
*Tri thức khái quát về Văn học dân gian:
 Phiếu HT 01: BẢNG TÌM HIỂU VỀ VẤN ĐỀ VĂN HỌC DÂN GIAN
 Đỗ Thị Liệu trường thpt hoa Lư a tỉnh ninh bình-0829516888
1. Văn học Khái niệm
dân gian Chức năng
 Phân loại
 Đặc trưng cơ bản
2. Vấn đề văn Là gì?
học dân gian Phân loại *Tri thức khái quát về Văn học dân gian:
1. Văn Khái niệm Là những sáng tác nghệ thuật ngôn từ của nhân dân 
học dân lao động, ra đời từ thuở xa xưa và vẫn tiếp tục phát 
gian triển cho đến hôm nay, được phổ biến chủ yếu bằng 
 phương thức truyền miệng. 
 Chức năng Văn học dân gian có chức năng lưu giữ và truyền 
 lại những tri thức về tự nhiên, xã hội, khám phá các 
 phương diện khác nhau của cuộc sống; truyền tải 
 những bài học nhân sinh cho các thế hệ; đồng thời 
 thể hiện quan điểm thẩm mỹ mang tính cộng đồng 
 qua những hình tượng nghệ thuật bình dị, sinh 
 động, đầy sức gợi. *Tri thức khái quát về Văn học dân gian:
1. Phân Có thể chia các sáng tác phong phú của văn học 
Văn loại dân gian thành nhiều loại khác nhau như: 
học 
 - Nhóm thể loại tự sự dân gian: thần thoại, truyền 
dân 
gian thuyết, cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện cười, 
 truyện thơ, vè, 
 - Nhóm thể loại trữ tình dân gian: ca dao, dân 
 ca, 
 - Nhóm thể loại sân khấu dân gian: chèo cổ, 
 tuồng đồ, múa rối, *Tri thức khái quát về Văn học dân gian:
1. Đặc - Tính truyền miệng và Tính tập thể: nhiều 
Văn trưng người, nhiều thế hệ cùng tham gia vào quá 
học 
dân cơ bản trình sáng tạo và lưu truyền tác phẩm bằng 
gian phương thức truyền miệng.
 - Tính thực hành (diễn xướng): tác phẩm
 văn học dân gian gắn với việc biểu diễn 
 trong những sinh hoạt mang tính cộng đồng *Tri thức khái quát về Văn học dân gian:
2. Vấn đề Là gì? Vấn đề văn học dân gian là những điều có
văn học dân mâu thuẫn hoặc chưa rõ ràng trong văn
gian học dân gian cần được xem xét, nghiên
 cứu, giải quyết. Đó có thể là những sự
 kiện chưa rõ, những chi tiết có nhiều cách
 hiểu, những đặc điểm hình thức mang
 nhiều ý nghĩa, những nhân vật gây nhiều
 tranh luận,... trong các tác phẩm văn học
 hoặc các thể loại văn học dân gian cần
 được làm rõ. *Tri thức khái quát về Văn học dân gian:
2. Vấn đề Phân Có thể hệ thống hoá các vấn đề VHDG thành
văn học loại những loại sau:
dân gian
 - Loại vấn đề liên quan đến một tác phẩm cụ thể.
 - Loại vấn đề liên quan đến một hình tượng nhân
 vật, một chi tiết nghệ thuật.
 - Loại vấn đề liên quan đến các đặc điểm nội
 dung, hình thức của một hay một số thể loại.
 - Loại vấn đề liên quan đến các đặc trưng của văn
 học dân gian 1 Thế nào là nghiên cứu một vấn đề văn học dân gian?
 Khái niệm
 Nghiên cứu một vấn đề VHDG là hoạt 
 động thu thập và xử lí thông tin nhằm làm 
 sáng tỏ một vấn đề chưa được giải quyết 
 hay làm rõ những băn khoăn, thắc mắc về 
 một nội dung nào đó của VHDG. Mục đích của nghiên cứu một vấn đề 
 VHDG
 Hình thành một số 
 thao tác đơn giản và 
 Giúp HS tập phát quen thuộc của hoạt 
 Mở rộng vốn hiểu 
 hiện, nêu và giải động nghiên cứu 
 biết về VHDG, góp 
quyết những vấn đề VHDG: tìm kiến, xử 
 phần gìn giữ, phát 
 còn chưa hiểu, lí tài liệu; quan sát, 
 huy bản sắc văn 
 chưa thấy thuyết phân tích môi trường 
 hoá dân tộc
 phục về VHDG. diễn xướng; so sánh, 
 đối chiếu các dị 
 bản, Tìm hiểu cách thức 
tiến hành hoạt động 
 nghiên cứu VHDG THẢO LUẬN NHÓM PHIẾU HỌC TẬP 02: Tìm hiểu cách thức tiến hành hoạt động 
 nghiên cứu VHDG
 Nhóm Nhóm 1, 2 Nhóm 3, 4 Nhóm 5, 6
 Bước 1: Hình Bước 2: Tìm kiếm, Bước 3: Nghiên 
Nhiệm vụ tìm thành ý tưởng, xác thu thập, đánh giá, cứu sâu tài liệu
hiểu định đề tài và câu lựa chọn các nguồn 
 hỏi nghiên cứu về tài liệu phù hợp về 
 văn học dân gian vấn đề VHDG
Câu hỏi tìm hiểu - Chỉ ra cách thức tiến hành trong từng bước của tiến trình 
chung của các nghiên cứu VHDG.
nhóm - Cần lưu ý gì trong mỗi bước của tiến trình?
 - Hoàn thành các bài tập SGK cho mỗi bước cua tiến trình. 2 Tiến hành hoạt động nghiên cứu văn học dân gian như thế nào?
2.1 Hình thành ý tưởng, xác định đề tài và câu hỏi nghiên cứu về văn học 
dân gian
 *Hình thành ý tưởng
 Ý tưởng nghiên cứu về một vấn đề VHDG 
 thường bắt nguồn từ những băn khoăn, thắc mắc 
 chưa thể lí giải trong quá trình học tập, giao tiếp; 
 nảy sinh qua hoạt động quan sát, thảo luận, đọc 
 sách/ báo/ tài liệu,..
 Ý tưởng thường hiện diện dưới dạng 
 các câu hỏi hoặc nêu vấn đề. Bài tập 1 (Tr. 7/ SGK):
 Chủ đề Vấn đề tôi muốn tìm hiểu
Sử thi của các dân Vẻ đẹp độc đáo của hình tượng người anh hùng trong 
tộc Tây Nguyên sử thi của các dân tộc Tây Nguyên
 Hình tượng thiên nhiên trong sử thi của các dân tộc 
 Tây Nguyên
Nhân vật “thần” Ý nghĩa của nhân vật “thần” trong thần thoại Hy Lạp.
trong thần thoại Vẻ đẹp của các nhân vật “nữ thần” trong thần thoại 
Hy Lạp Hy Lạp
Ca dao than thân Những mô tip quen thuộc trong ca dao than thân của 
của người Việt người Việt Nam (người Kinh)
Nam (người Kinh) Nghệ thuật so sánh, ví von trong ca dao than thân của 
 người Việt Nam (người Kinh) Xác là khoanh vùng lấy một khía cạnh, một 
định mảng hay một nhánh trong nhiều mặt của 
đề tài văn học để tìm hiểu.
 Lưu ý: Với văn học dân gian, cần quan tâm đến 
 bản chất thẩm mĩ của ngôn từ, tính hình tượng 
 trong ý nghĩa và tính diễn xướng trong môi trường 
 thực tế. *Xác định các câu hỏi nghiên cứu
Là những khía cạnh nhỏ cần được đặt ra 
và giải quyết ở đề tài VHDG đã chọn, là 
cơ sở để tìm hiểu các nội dung cụ thể cần 
phải thực hiện trong quá trình triển khai 
nghiên cứu. Bài tập 2 (Tr. 7/ SGK):
 Vấn đề Câu hỏi nghiên cứu
Vẻ đẹp độc đáo - Những người anh hùng trong sử thi Tây Nguyên là 
của hình tượng những ai? Họ có những vẻ đẹp độc đáo nào?
người anh hùng - Nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả vẻ đẹp của hình 
trong sử thi của tượng người anh hùng trong sử thi của các dân tộc Tây 
các dân tộc Tây Nguyên là gì?
Nguyên
 - Thông qua vẻ đẹp của hình tượng những người anh hùng 
 trong sử thi của các dân tộc Tây Nguyên, tác giả dân gian 
 muốn thể hiện điều gì?
 - Bài học nào được rút ra và có thể vận dụng trong cuộc 
 sống hôm nay từ việc tìm hiểu trên.