Bài giảng Ngữ văn 10 (Kết nối tri thức) - Tiết 46, Văn bản 2: Huyện đường (Trích tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến)

 BÀI 5: TÍCH TRÒ SÂN KHẤU DÂN GIAN (07 tiết)
 Tiết 46: VĂN BẢN 2: HUYỆN ĐƯỜNG
 (Trích tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến) Mục tiêu bài học
❖Học sinh vận dụng tri thức ngữ văn để: 
- Tóm tắt lại sự việc trong đoạn trích.
- Liệt kê những lời thoại cho thấy sự tương đồng về bản chất, thủ đoạn giữa 
các nhân vật ở huyện đường, từ tri huyện đến đề lại là lính lệ. 
- Phân tích sự hô ứng nhịp nhàng trong lời thoại giữa hai nhân vật tri huyện 
và đề lại.
- Đánh giá thái độ và cách nhìn nhận của người dân xưa đối với chốn “cửa 
quan”.
- Nhận xét lời tự giới thiệu (qua hình thức nói lối) của nhân vật tri huyện 
với lời tự giới thiệu thường gặp trong đời sống. 
❖Học sinh nêu được các lưu ý về diễn xuất của diễn viên khi dựng lại cảnh 
 Huyện đường. 01
Khởi động Nhiệm vụ
Theo em điểm khác biệt cơ bản nhất giữa chèo và tuồng là gì? Nhiệm vụ
Chèo – xuất phát từ cách Tuồng – xuất phát từ sinh 
 tích truyện kể hoạt ca vũ của người Việt Câu 1. Em hiểu thế 
 nào là loại hình nghệ 
 thuật chèo? 
Câu 1. Chèo nguyên là loại hình kịch hát dân gian, phổ biến ở 
vùng đồng bằng Bắc Bộ , thường được diễn ở sân đình trong thời 
gian các lễ hội. Về sau, chèo được chuyên nghiệp hóa dần với sự 
hình thành của các gánh chèo, đoàn chèo. Câu 2. Tuồng là 
 loại hình nghệ 
 thuật như thế nào? 
Câu 2. Là loại hình kịch hát cổ truyền của dân tộc, phát 
triển mạnh dười triều Nguyễn, ở vùng Nam Trung Bộ. 
Tuồng có hai bộ phận tương đối khác biệt nhau là tuồng 
cung đình và tuỗng dân gian. Câu 3. Đặc 
 điểm của văn 
 bản tuồng? 
Câu 3. Nghệ thuật tuồng mang tính tổng hợp, phối hợp cả văn 
học, ca nhạc và vũ đạo. Tích tuồng dan gian giàu yếu tố hài, 
hướng tới châm biếm các thói hư tật xấu, hay đả kích môt hạng 
người trong xã hội. Một tích tuồng thường có nhiều dị bản, do 
nó được bổ sung, nắn chỉnh thường xuyên trong quá trình biểu 
diễn, lưu truyền 02
 Hình thành 
kiến thức mới Em hãy kể lại nội 
 I. ĐỌC VĂN BẢN dung tác phẩm 
 bằng lời kể của 
 mình?
- Tóm tắt vở tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến: Trộm Ốc nhờ thầy bói Nghêu (hay 
Ngao) gieo quẻ chỉ hướng vào ăn trộm nhà Trùm Sò. Ốc đem của trộm được 
bán cho Thị Hến, một gái góa trẻ đẹp. Lý trưởng và Trùm Sò đến lục soát bắt 
được tang vật, liền giải Thị Hến lên trình quan huyện. Khi đến công đường, 
Thị Hến đã làm cho quan huyện và thầy đề mê mệt vì nhan sắc của mình. Kết 
quả là Trùm Sò mất tiền, thầy Lý bị đòn, Thị Hến được tha bổng. Kết thúc vở 
là cảnh cả quan huyện, thầy đề, thầy Lý vì mê mẩn Thị Hến chạm mặt nhau và 
bị các bà vợ đánh ghen tại nhà Thị Hến.
- Đọc văn bản Em hãy giới thiệu lại về 
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN tuồng dân gian là thể như 
 thế nào?
 1. Tuồng dân gian: giàu yếu tố hài, hướng tới châm biếm 
 thói hư, tật xấu, hay đả kích một số hạng người nhất định 2. Bố cục 
* Bố cục 
 Tri huyện xưng danh (từ “Quyền trọng” đến 
 Phần 1
 “chuyên cần”).
 Tri huyện và đề lại tính kế bóp nặn người thưa kiện 
 Phần 2
 (tiếp đó đến “Lệ đâu?”).
 Lính lệ bắt đầu thực thi kế hoạch của “quan” (đoạn 
 Phần 3
 còn lại). * Tóm tắt các sự việc chính
 01 Tri huyện và đề lại đưa ra 03
 Tri huyện bước ra đầu tiên, phương án xử tù, phạt đòn và 
 tự xưng tên tuổi, chức vụ và phạt tiền đối với Ốc, Nghêu và 
 kinh nghiệm của mình lí trưởng còn Sò và Hến thì đợi 
 xem xét
 Đề lại theo hầu phía sau, 
02 hỏi thăm và thưa với tri Lính lệ ra gọi cả bên 04
 huyện về vụ án của Thị nguyên, bên bị, nhân chứng 
 Hến vào hầu II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
 Nhiệm vụ
 • Hoạt động nhóm (10 phút)
- Nhóm 1: Em hãy liệt kê những lời thoại cho thấy sự tương đồng về bản 
chất, thủ đoạn giữa các nhân vật ở huyện đường từ tri huyện, đề lại, đến 
các lính lệ.
- Nhóm 2: Việc tri huyện và đề lại không cần phải giữ ý với nhau, vì sao 
vậy? Phân tích sự hô ững nhịp nhàng trong lời thoại giữa hai nhân vật?
- Nhóm 3: Theo dõi cảnh tuồng Huyện đường, bạn hiểu như thế nào về 
thái độ và cách nhìn nhận của người dân xưa đối với chốn “cửa quan”?
- Nhóm 4: Lời tự giới thiệu (qua hình thức nói lối) của nhân vật tri huyện 
đã giúp người xem, người đọc hiểu được điều gì về con người ông ta? Hãy 
so sánh lời tự giới thiệu đó của một nhân vật cụ thể trong tuồng với những 
lời tự giới thiệu thường gặp trong đời sống để rút ra nhận xét cần thiết II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
3. Tìm hiểu đoạn trích
3.1. Hình ảnh những kẻ đại diện cho bộ máy công quyền
 - Những lời thoại chính của tri huyện:
 + “Sự lí thường phân ẩu/ Được thua tự đồng tiền”;
 + “Tôi thì tôi nghĩ cứ để đu đưa như vậy đã. Thằng 
 Sò này giàu lắm, chúng mình có thể “ấy” được”;
 + “Phải, nắm đứa có tóc ai nắm kẻ trọc đầu”;
 + “...lưỡi không xương nhiều đường lắt léo, nói thế 
 nào lại chả được”.
 Tri huyện 3.1. Hình ảnh những kẻ đại diện cho bộ máy công quyền
 - Những lời thoại của đề lại: 
 + “Vâng, ta cứ bảo là để tra cứu đã. Thưa còn 
 thằng Ốc, thằng Nghêu, lí trưởng, Thị Hến thì 
 liệu xử cho xong, bọn này toàn đầu trọc cả”; 
 + “Bẩm quan xử thật sâu sắc”;
 + “Vâng ạ, quan xử hay lắm”. 
 Đề lại 3.1. Hình ảnh những kẻ đại diện cho bộ máy công quyền
 - Lời thoại của lính lệ: “Nhắc lại ông Trùm, anh xã và 
 chị Hến biết rằng hôm nay quan bận lắm, tôi bẩm mãi 
 quan mới chịu xử vụ này đấy”.
 -> Tất cả những lời thoại nêu trên cho thấy mọi mối 
 bận tâm của tri huyện, đề lại và lính lệ đều chỉ xoay 
 Lính lệ quanh một chữ “tiền”. 
 -> Hệ thống lời thoại rất tinh tế, hàm súc, mỉa mai. * Việc tri huyện và đề lại “cởi mở” với nhau là việc tự nhiên, dễ 
hiểu vì họ tương đồng về bản chất, lại cấu kết với nhau lâu dài trong 
việc chiếm đoạt tiền bạc từ người thưa kiện. 
- Tri huyện vừa phàn nàn về nỗi “Nha lại vắng bẩm thân,/ Dân xã 
không đấu cáo” thì đề lại xác nhận ngay: “Vâng, hôm nay chả thấy 
ai kiện cáo gì cả”. Các quan chỉ mong có chuyện kiện cáo để kiếm 
chác. 
- Mỗi lời tri huyện nói ra đều được đáp lại bằng tiếng “Vâng” và 
ngược lại, lời thưa của đề lại có thể nhanh chóng được xác nhận 
bằng tiếng “Phải”. Tri huyện Đề lại
 - > Sự tương đồng về bản chất, cấu kết lâu dài trong việc 
 chiếm đoạt tiền bạc từ người thưa kiện.
-> Những người cùng bản chất tham lam, xấu xa, chuyên 
dùng quyền uy để nhũng nhiễu, ăn hối lộ, đút lót của dân 
chúng khi xử kiện. * Thái độ và cách nhìn nhận của người dân xưa đối với chốn “cửa quan”
- Thái độ đánh giá tiêu cực, hàm chứa sự mỉa mai, khinh bỉ, đả kích. 
- Người dân xưa chỉ thấy “cửa quan” là chốn ô trọc, lúc nhúc nhưng 
kẻ đục khoét đầy mưu mô, luôn tìm cơ hội vơ vét “cho đầy túi tham” 
và làm hại những người “thấp cổ bé họng”, kể cả thành phần bất hảo 
nhưng ở thế yếu hơn (như lí trưởng, Trùm Sò). 
 -> Cách nhìn nhận có tính lịch sử, việc khắc phục phải gắn liền với 
 những đổi thay cơ bản của thể chế. Hiện nay, định kiến dai dẳng này 
 đã dần được xoá bỏ khi xã hội đã phát triển theo chiều hướng văn 
 minh, tiến bộ.