Bài giảng Sinh học 12 (Kết nối tri thức) - Phần V: Tiến Hóa - Chương V, Bài 19: Các bằng chứng tiến hóa

 PHẦN V. TIẾN HOÁ
CHƯƠNG V: BẰNG CHỨNG VÀ CÁC 
 HỌC THUYẾT TIẾN HOÁ BÀI 19. 
CÁC BẰNG CHỨNG TIẾN HOÁ
 Sîi 
 kÐ p 
 ADN
 Sîi Histon
 Sîi 
 Chrom atin Sîi 
 Chrom atin 
 xo¾ n
 Sîi xo¾ n thø
 cÊ p
 NhiÔ m s¾ c tö
 ë kú gi÷a ph© n 
 bµo * Lớp chia thành 5 nhóm
 * Nhiệm vụ: nghiên cứu nội dung sgk, sưu tầm tranh ảnh, chuẩn bị bút lông, bút
 màu, đồ treo tranh...
 * Vẽ tranh, sơ đồ theo các nhiệm vụ dưới đây:
 Hoá thạch được hình thành như thê' Một số loài rắn, mặc dù không có chân
 nào? Làm thê' nào người ta xác định nhưng trong cơ thể vẫn còn mẩu xương
 1 3
 được tuổi của hoá thạch? nhỏ không còn chức năng. Từ đặc điểm
 đó có thể rút ra được kết luận gì về sự
 Kể tên một số loại hoá thạch mà em tiến hoá liên quan đến các chi của các
 biết. Hoá thạch có ý nghĩa gì với việc loài này?
2 nghiên cứu lịch sử tiến hoá của sinh
 giới? Cánh của chim với cánh của chuồn
 chuồn đều có chức năng giúp các
 Nêu một số bằng chứng phân tử cho 4 con vật bay lượn. Các cấu trúc này
 5 thấy mọi sinh vật đều có chung nguồn có phải là cấu trúc tương đồng
 gốc. không? Giải thích. Hoá thạch được hình thành như thê' nào? Làm thê' nào người ta xác định được tuổi của
 1 hoá thạch?
 Quá trình hình thành hóa thạch: Một
số loài động vật sống cách đây hàng
triệu năm, chúng chết đi và bị chôn vùi
trong cát, tàn tro núi lửa hay bụi đất.
Khi đó, những bộ phận mềm trên cơ thể
như bắp thịt thường sẽ bị phân hủy
nhanh chóng chỉ còn lại các bộ phận
cứng như xương. Qua thời gian, bộ
xương ngày càng bị vùi lấp bởi nhiều lớp
trầm tích. Áp lực lớn khiến lớp trầm tích Tuổi của hóa thạch có thể được xác định nhờ phân tích các
xung quanh rắn chắc lại hình thành đá. đồng vị phóng xạ có trong hóa thạch hoặc có trong lớp đất đá
Nước sẽ thấm vào bên trong và phân hủy chứa hóa thạch. Vì hóa thạch ở những nơi địa tầng ổn định,
hoàn toàn xương. Khoáng vật có trong không bị xáo trộn, nằm càng sâu dưới lòng đất có tuổi thọ
nước sau đó lắng đọng lại tạo thành hóa càng cao, thành phần hóa học của chúng gần như không thay
thạch. đổi qua thời gian. Kể tên một số loại hoá thạch mà em biết. Hoá thạch có ý nghĩa gì với việc nghiên cứu lịch
 2 sử tiến hoá của sinh giới?
 Vai trò của hóa thạch:
 - Cung cấp những bằng chứng trực
tiếp về lịch sử phát triển của sinh
giới. Các nhà khoa học có thể xác định
được tuổi của các hóa thạch, từ đó
biết được loài nào có trước, loài nào
có sau.
 - Hóa thạch là bằng chứng trực tiếp
nói lên mối quan hệ họ hàng giữa các
 - Một số loại hoá thạch: Hoá thạch
loài đã chết với các loài đang sống.
 xương, hoá thạch đá, hoá thạch nguyên
 vẹn Một số loài rắn, mặc dù không có chân nhưng trong cơ thể vẫn còn mẩu xương nhỏ không còn
3 chức năng. Từ đặc điểm đó có thể rút ra được kết luận gì về sự tiến hoá liên quan đến các chi
 của các loài này?
 Một số loài rắn, mặc dù không có chân
 nhưng trong cơ thể vẫn còn mẩu xương
 nhỏ không còn chức năng. Từ đặc điểm này
 có thể rút ra kết luận:
 Mẩu xương nhỏ không còn chức năng
 trong cơ thể của rắn có thể là dấu vết của
 sự tiến hóa từ một tổ tiên có chân sang loài
 rắn hiện đại không có chân. Trong quá Ruột thừa
 trình tiến hóa, chân của loài rắn bị tiêu
 giảm do sự thích nghi với môi trường sống,
 ví dụ như việc sống trong môi trường hẹp
 và hiểm trở như các khe và hang đá. Cánh của chim với cánh của chuồn chuồn đều có chức năng giúp các con vật bay
 4 lượn. Các cấu trúc này có phải là cấu trúc tương đồng không? Giải thích.
- Cánh của chim với cánh của chuồn
chuồn không phải là cấu trúc tương
đồng.
Vì cấu trúc tương đồng là những đặc
điểm giống nhau giữa các loài sinh vật
do cùng thừa hưởng các gene từ tổ tiên
chung. Mặc dù cánh của chim và cánh
của chuồn chuồn có chức năng tương tự
là giúp bay lượn, nhưng chúng không
có chung nguồn gốc, cánh chim phát
triển từ chi trước, còn cánh chuồn
chuồn mọc ra từ bộ xương ngoài của
chuồn chuồn. 5 Nêu một số bằng chứng phân tử cho thấy mọi sinh vật đều có chung nguồn gốc.
 Có rất nhiều bằng chứng sinh học phân tử chứng minh mọi sinh vật trên Trái Đất đều có
chung tổ tiên.
 - Các tế bào của mọi sinh vật đều có các thành phần phân tử hoá học cơ bản như nhau.
 - Vật chất di truyền của các tế bào đều là DNA, mã di truyền về cơ bản được dùng chung
cho các loài, protein ở hầu hết các loài đều được cấu tạo từ 20 loại amino acid. Các loài có
họ hàng càng gần gũi thì trình tự nucleotide của các gene và trình tự amino acid trong phân
tử protein của chúng càng giống nhau. I. BẰNG CHỨNG HOÁ THẠCH
 - Hoá thạch là tàn
 tích như xương,
 xác sinh vật trong
 hổ phách, trong
 băng tuyết hay dấu
 vết của sinh vật
 trong các lớp đá.
Hoá thạch là bằng chứng tiến hoá trực tiếp cho phép xác định được địa điểm và
thời gian cụ thể mà các loài sinh vật từng sống; chiều hướng, quan hệ và nguồn
gốc các loài sinh vật. *Vai trò của hoá thạch trong nghiên cứu lịch sử phát triển của sinh giới
- Căn cứ vào tuổi của các lớp đất chứa hóa thạch, có thể xác định được tuổi hóa
 thạch và ngược lại → cho biết lịch sử xuất hiện, phát triển, diệt vong của sinh vật và
 mối quan hệ giữa các loài
 - Hoá thạch cho phép so
 sánh đặc điểm tiến hoá giữa
 các dạng sinh vật tổ tiên với
 các dạng sinh vật đang tồn
 tại để phán đoán tổ tiên
 chung và chiều hướng tiến
 hoá cùa các loài.
 - Cho phép tìm hiểu nguyên
 Hoá thạch voi ma mút (6 tháng
 nhân tồn tại và biến mất Hoá thạch người
 tuổi), sống cách đây khoảng tiền sử Lucy, Sống
 của những sinh vật trước 10.000 năm, thuộc cuối kỉ Băng cách đây 3,2 tr
 đây và trong hiện tại. Hà. năm II. BẰNG CHỨNG GIẢI PHẪU SO SÁNH BẰNG CHỨNG GIẢI PHẪU SO SÁNH
 Cơ quan tương đồng SỰ TIẾN HÓA PHÂN LI
 SỰ TIẾN HÓA PHÂN LI Cơ quan tương đồng
 Tuyến nọc độc Cơ quan tương đồng
 GAI XƯƠNG RỒNG TUA CUỐN ĐẬU HÀ LAN BẰNG CHỨNG GIẢI PHẪU SO SÁNH
 Cơ quan thoái hóa
 Ruột tịt
 Manh 
 tràng
 Ruột thừa
 Người Thú ăn thịt Thú ăn thực vật Hiện tượng lại tổ
 Là hiện tượng mà cơ quan
 thoái hóa phát triển mạnh và
 biểu hiện ở 1 cá thể nào đó. *Cơ quan tương tự
 Gai xương rồng Gai hoa hồng
 ( biến dạng của lá) ( phát triển từ biểu bì thân) 
Gai xương rồng và gai hoa hồng có phải là cơ quan tương đồng không? Vì sao? Hoạt động nhóm hoàn thành phiếu học tập
 Hãy sắp xếp các cơ quan sau đúng theo cột tương ứng?
(1) đầu nhọn ở vành tai người, (8) củ hoàng tinh, 
(2) tuyến nọc độc ở rắn, (9) xương cụt ở người, 
(3) gai xương rồng, (10) tuyến nước bọt ở người, 
(4) cánh chim, (11) cánh ong, 
(5) tua cuốn ở đậu Hà Lan, (12) củ khoai lang, 
(6) vây cá voi, (13) vây cá mập.
(7) nếp thịt nhỏ ở mắt người, 
Cặp cơ quan tương đồng Cặp cơ quan tương tự Cơ quan thoái hóa
1. 1. 1.
2. 2. 2.
 3. 3.